Lời giới thiệu
Ebook miễn phí tại : www.SachMoi.net
iến sĩ Alan Phan là người bạn lớn, bạn tốt, bạn chân thành của tôi. Cũng
theo quy luật của trời đất “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”,
chúng tôi gặp nhau và trở thành bạn. Tôi biết ơn vũ trụ cho chúng tôi gặp
nhau để rồi đồng hành trong hàng chục chương trình dành cho doanh nhân,
sinh viên và trên các phương tiện thông tin đại chúng.

T

Tiến sĩ Alan Phan không chỉ là một học giả với hai bằng tiến sĩ và các
chương trình giảng dạy tại đại học. Anh là một doanh nhân đáng nể. Anh lăn
lộn khắp năm châu, bốn bể để tìm kiếm cơ hội và lập nghiệp, để kinh doanh và
đầu tư. Anh đã hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau và ở đâu anh cũng để
lại những dấu ấn đáng kể.
Tiến sĩ Alan Phan và tôi có khá nhiều điểm tương đồng, nhất là tâm huyết
cho thế hệ trẻ. Bất cứ chương trình nào dành cho giới trẻ, nhất là sinh viên là
chúng tôi luôn bên nhau, nếu có thể. Chúng tôi đều mê đọc sách và cho rằng
đọc sách là điều kiện tiên quyết để thành công. Chúng tôi nghiên cứu, thực
hành và chia sẻ nhiều về tri thức. Chúng tôi luôn hướng về tương lai, về thế hệ
nối tiếp chúng tôi.
Tiến sĩ Alan Phan nói chuyện rất hài hước. Cách nói chuyện dí dỏm và tự
nhiên của anh làm say mê lòng người, nhất là giới trẻ. Có lẽ nhờ điều này nên
tôi luôn thấy anh trẻ, và đặc biệt trẻ trong tâm hồn của mình.
Tiến sĩ Alan Phan rất tâm huyết với dự án “10 triệu máy tính bảng cho sinh
viên”. Tôi nghe đến dự án này và cảm nhận được tâm huyết của anh. Tôi, với
thâm niên 12 năm làm việc tại FPT, doanh nghiệp về công nghệ thông tin lớn
nhất Việt Nam, nên luôn mong muốn góp sức cùng anh.
Và hôm nay, khi nhận được bản thảo cuốn sách của Tiến sĩ Alan Phan, tôi
rất vui và đọc liền một mạch. Cuốn sách gồm những bài viết rất sâu sắc và lắng
đọng, ý nghĩa và thực tế, về những câu chuyện cũ nhưng rất mới, về quá khứ
mà như nói cho tương lai, về những câu chuyện mộc mạc mà như những bài
giảng quý. Tôi đưa bản thảo của anh cho vài người bạn doanh nhân đọc và ai

cũng khuyên nên xuất bản ngay, càng sớm càng tốt.
Thế là sau 42 năm làm ăn tại Mỹ và Trung Quốc, Niêm yết sàn Mỹ, Một tư
duy khác về kinh tế và xã hội Việt Nam, Không có bữa ăn nào miễn phí là một
cuốn sách nữa của Tiến sĩ Alan Phan được Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc và
Thái Hà Books xuất bản. Tôi tin tưởng rằng những ai muốn tìm hiểu về kinh tế
và quản trị, về làm giàu và đầu tư, về tri thức và ứng dụng, nhất là những ai
đang hâm mộ Tiến sĩ Alan Phan sẽ có thêm một cuốn sách hay cho bộ sưu tập
của mình.
Đây là một cuốn sách có giá trị, bổ sung vào kho sách tri thức của Thái Hà
Books – những cuốn sách không lý thuyết mà chuyên về ứng dụng, rõ ràng và
hoàn chỉnh, ngắn gọn mà đầy đủ. Đây là cuốn sách lôi cuốn bạn khi đọc, là
cuốn sách mà khi đọc bạn phải nghĩ. Nếu nói một vài từ, tôi xin thưa rằng “lôi
cuốn và hấp dẫn”.
Xin trân trọng cảm ơn các bạn của tôi tại Thái Hà Books và Nhà xuất bản đã
làm việc miệt mài để cuốn sách sớm ra đời; xin chân thành chúc mừng bạn đọc
đã có duyên lành được cầm trên tay cuốn sách này của bạn tôi - Tiến sĩ Alan
Phan.
TS. Nguyễn Mạnh Hùng
Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Thái Hà Books

Phần 1
Căn bản đạo đức
Tài sản mềm của Việt Nam
Trước 1990, không mấy ai trên thế giới suy nghĩ nhiều về tài sản “mềm”,
mà đo lường sự thịnh vượng thành công của một công ty hay một con
người qua các đồ chơi sờ mó được như bất động sản, khoáng sản, thực
phẩm, xe cộ, điện máy…
hi tôi còn làm cho hãng Eisenberg và Hartcourt vào những năm đầu mở
cửa của Trung Quốc (1975-1990), chúng tôi được tiếp đón nồng hậu và
được mời đầu tư vào những công ty mà chính phủ Trung Quốc cho rằng là
“hòn ngọc” giá trị nhất của họ. Đó là những đại công ty có nhà máy lớn như
sân vận động, hàng chục ngàn nhân công, cơ sở văn phòng bề thế… tọa lạc
phần lớn tại các vùng khỉ ho cò gáy (kế hoạch tránh các phi vụ ném bom trong
chiến tranh). Những doanh nghiệp nhà nước này mang rất nhiều tính chất xã
hội và quản lý theo kiểu “cha chung”… nên thua lỗ thường trực.

K

Giá trị của tài sản mềm
Do đó, khi Hartcourt đem tiền đầu tư chuyên vào các công ty IT hay truyền
thông, nhiều tư vấn Trung Quốc cho rằng chúng tôi ngu, đem tiền đi đổ sông
Ngô. Ngay đến hôm nay, phần lớn doanh nhân Việt vẫn không nhận ra giá trị
mềm của công ty họ. Khi họ chào bán hay mời mọc, họ vẫn khoe nhiều về nhà
máy hoành tráng, diện tích đất bao quanh lớn, văn phòng tráng lệ ngay tại
trung tâm thành phố và chiếc xe Rolls Royce họ đang lái…
Tôi có đến thăm tập đoàn Foxconn ở Thâm Quyến hai năm về trước. Nhà
máy hiện đại với hơn 30 ngàn nhân công, hệ thống dây chuyền sản xuất và các
phòng “sạch” (clean room) rộng lớn, rất ấn tượng. Sản phẩm chính họ gia công
là Iphone, Ipad, Ipod cho Apple. Trong khi Apple làm chủ bản quyền trí tuệ và
thương hiệu nên kiếm lời khoảng 140 đô la mỗi đơn vị Iphone, lợi nhuận của

Foxconn khoảng 7 đô la một sản phẩm.
Hãng Nike có thương vụ lớn nhất toàn cầu về giày dép và trang phục thể
thao. Họ không sở hữu bất kỳ nhà máy nào trên thế giới. Tài sản quý giá nhất
là thương hiệu đã xây dựng suốt 50 năm qua cùng với những trung tâm thiết
kế và các phòng thí nghiệm hiện đại nhất về công nghệ và sản phẩm. Những
công ty có thị giá cao nhất trên thế giới đều là những công ty mà giá trị mềm
vượt trội: Google, Microsoft, Facebook, Pfizer, Oracle, IBM… Không một công
ty bất động sản nào nằm trong Top 100 (100 công ty hàng đầu).
Tài sản mềm mang giá trị quan trọng nhất trong lợi thế cạnh tranh của nền
kinh tế tương lai.
Nhìn lại Việt Nam, liệu chúng ta có thể đánh giá được những tài sản mềm?
Vai trò của chúng sẽ ảnh hưởng như thế nào trong chiến lược kinh tế khu vực
và toàn cầu? Hãy kiểm điểm.

Tài sản con người
Hai yếu tố tạo mũi nhọn cho đội ngũ nhân lực là sáng tạo và năng động.
Đây là phạm trù của tuổi trẻ và Việt Nam thường hãnh diện với 65% người dân
dưới 30 tuổi, trên 50 triệu người. Thêm vào đó, học sinh, sinh viên Việt Nam
thường tỏa sáng tại các trường trung, đại học trên toàn thế giới. Mặt khác, Việt
Nam có 3,8 triệu kiều bào có kinh nghiệm nghề nghiệp cao, trong đó 32% tốt
nghiệp đại học. Nói chung, so với 9 quốc gia còn lại trong khối ASEAN, Việt
Nam dẫn đầu về tiềm lực nhân tài, trên cả Indonesia với gần 250 triệu dân.
Tuy nhiên, sự yếu kém của nền giáo dục lý thuyết từ chương đã làm hạn chế
tiềm năng này. Công ty Intel đã không tìm ra đủ 180 nhân viên trung cấp cho
nhà máy 1 tỷ đô la của họ ở Thủ Đức và phải nhập khẩu một số lớn chuyên viên
từ Malaysia và Philippines. Các công ty FDI khác tại Việt Nam đều có những
than phiền tương tự.
Thêm vào đó, tư duy sao chép nguyên bản các tư tưởng truyền thống, các
công thức khoa học lỗi thời và chính sách dùng người hạn chế đã thui chột
nhiều sáng kiến, nhiều đổi mới, nhiều tiến bộ. Dù Việt Nam có số lượng giáo
sư, tiến sĩ cao nhất ASEAN (gần 10 ngàn người), nhưng trong các năm qua, chỉ
có 5 bằng sáng chế nộp tại Âu Mỹ. Năm 2011, Singapore với 5 triệu dân đã
đăng ký 648 bằng sáng chế, số lượng bằng sáng chế của Việt Nam với 90 triệu

dân là zero.

Thương hiệu quốc gia
Các tên tuổi mà mạng truyền thông Việt không ngừng vinh danh như
Vinamilk, Trung Nguyên, Kinh Đô, Bitis… đều chưa có thương hiệu tầm cỡ khu
vực và thế giới trong khi việc hội nhập càng sâu vào thị trường quốc tế đòi hỏi
các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy về thương hiệu và phải có tầm nhìn dài
hạn và chiến lược marketing tổng thể. Ngay cả Vietnam Airlines đáng lẽ phải là
một đầu cầu để phát triển các thương hiệu khác cho Việt Nam trên khắp điểm
đến của thế giới cũng chưa hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Nhờ vai trò lịch sử trong hai cuộc chiến tranh với Pháp và Mỹ, Việt Nam đã
có tiềm năng để nổi tiếng và tạo thiện cảm với nhân dân thế giới. Tuy nhiên, sự
thiếu vắng những thành quả ấn tượng trên mọi lĩnh vực từ kinh tế đến khoa
học, từ nghệ thuật đến thể thao đã bào mòn thương hiệu Việt Nam.
Nhật Bản phải mất gần 40 năm mới tạo dựng cho Made in Japan một
thương hiệu đồng nghĩa với chất lượng sản phẩm và sáng tạo. Trung Quốc cố
gắng tạo một thương hiệu quốc gia suốt 35 năm qua. Tuy nhiên, lấy lại lòng tin
của khách hàng vì sự mất uy tín của thương hiệu là cuộc chiến đấu quyết liệt ở
Trung Quốc vì chạy theo lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp đã bất chấp cả sức
khỏe và sinh mệnh của người tiêu dùng, điều ấy đã tạo ra sự phản cảm, dẫn đến
sự công phẫn của công luận trong và ngoài nước với không ít sản phẩm Made
in China.
Nhưng nhiều doanh nghiệp Việt đã và đang đi lên bằng kinh nghiệm dày
dạn, sáng kiến đột phá cùng khát vọng ở tầm chiến lược, từng bước chinh phục
thị trường thế giới.

Vị thế trên thị trường
Mọi nền kinh tế cũng như doanh nghiệp đều có thể tạo cho mình một thế
mạnh trong các thị trường ngách, mà không cần đến các yếu tố cạnh tranh
trên. Thí dụ, Thụy Sĩ hay Singapore không có một nền tài chính lớn mạnh như
Mỹ, Anh… cũng không có đội ngũ hay công nghệ gì sáng tạo hơn; nhưng họ
biết biến quốc gia nhỏ bé của họ thành một trung tâm tài chính thế giới qua
chính sách mở rộng mà kín đáo, hiệu năng và minh bạch.

Việt Nam có thể tìm một lợi thế cạnh tranh theo phương thức trên. Dù công
nghiệp Việt không thể sánh với Trung Quốc trên rất nhiều phương diện, nhưng
các nhà sản xuất Hàn, Nhật đã đầu tư nhiều vào Việt Nam để tránh rủi ro khi
bỏ tất cả trứng vào cái giỏ Trung Quốc. Về du lịch, dù không thể cạnh tranh với
Thái Lan hay ngay cả những quốc gia nhỏ như Singapore và Malaysia, Việt
Nam có thể đào sâu vào một chiến lược đặc trưng như sinh thái, thám hiểm
hay hưu trí để tạo thị trường.
Hai ngành nghề tôi tin là Việt Nam có thể dẫn đầu tại ASEAN nếu biết phát
triển đồng bộ và sáng tạo. Thứ nhất là nông nghiệp công nghệ cao. Tạo ra
những sản phẩm xanh, sạch, an toàn được đảm bảo bởi những cơ quan kiểm
phẩm nổi danh thế giới là bước đầu. Việc giáo dục huấn luyện cho các nông dân
những công nghệ mới, những quy trình dùng IT để điều hòa và tiếp liệu, sử
dụng đội ngũ tiếp thị trẻ và bén nhậy từ thành phố có thể tạo nên một làn sóng
thay đổi bộ mặt của nông thủy sản Việt Nam. Người tiêu dùng tại các nước Á
Châu, nhất là tại các nơi có thu nhập cao như Hồng Kông, Nhật, Singapore…
đang có nhu cầu rất lớn về an toàn thực phẩm.
Thứ hai là ngành IT (công nghệ thông tin) tại các thành phố lớn bao quanh
bởi các trường đại học tiên tiến và hiện đại. Giáo trình học phải thay đổi và các
trung tâm IT phải có những cơ sở hạ tầng tối tân nhất để giúp tính sáng tạo của
đội ngũ phát huy đúng mức. Trên hết, luật về bản quyền trí tuệ phải được thắt
chặt và nghiêm túc thực thi trên mọi cấp bậc của thị trường.

Văn hóa gia đình và xã hội
Người Việt Nam gắn bó thân tình chặt chẽ với gia đình, làng xóm và đất
nước, nên sự đùm bọc và tiếp sức tạo một thế đoàn kết mạnh hơn chủ nghĩa cá
nhân của Âu Mỹ. Nhưng đây cũng có thể là một bất lợi vì tầm nhìn bị giới hạn,
tính cộng đồng rất cao và quá gần nhau thì cũng dễ gây ra xích mích, mâu
thuẫn. Một mặt khác, một bộ phận thanh niên trong xã hội đang bị tha hóa về
đạo đức và xuống cấp tinh thần trầm trọng, tinh thần công dân trở nên tệ hại
với những vấn nạn về tham lam, vô cảm, thói gây ô nhiễm và tư duy ích kỷ.
Nói tóm lại, cơ hội để tạo dựng những tài sản mềm cho Việt Nam hiện diện
trên nhiều lĩnh vực và tiềm năng của các tài sản này có thể là cú hích đưa kinh
tế Việt bắt kịp các láng giềng giàu ở ASEAN trong một hay hai thập kỷ sắp đến.
Ba đòi hỏi quan trọng nhất trong quy trình đột phá này:

1. Tư duy của đại đa số người dân phải thay đổi để hiểu rằng cái giá phải trả
cho sự thịnh vượng tương lai là can đảm vứt bỏ ngay lập tức những thói quen
tai hại, những tư tưởng lỗi thời và những định kiến sai lầm về kinh tế, xã hội và
văn hóa. Một cuộc đổi mới toàn diện từ trí tuệ của trí thức, nông dân, công
nhân, trẻ già, giàu nghèo là ưu tiên số một.
2. Thành phần ưu tú và đang được hưởng thụ những thành quả từ sự thay
đổi cơ chế phải nắm lấy cơ hội để tạo cho doanh nghiệp mình đang làm chủ hay
làm công lĩnh hội được những kiến thức, công nghệ hiện đại, những kỷ cương
đạo đức dài hạn, những sáng tạo đột phá trên thị trường và phải bắt đầu xây
dựng thương hiệu bền vững.
3. Ghi nhận quyền tự do kinh doanh trong Hiến pháp là nền tảng quan
trọng cho việc hình thành và phát triển của pháp luật về tổ chức và vận hành
thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Hãy “cởi trói” cho người dân để
họ tự lực cánh sinh và đừng áp đặt thêm những gánh nặng không cần thiết qua
chính sách thuế khóa công bằng và thủ tục hành chính đơn giản, minh bạch.
21 tháng 09 năm 2012

Tài sản mềm của nước Mỹ
Sau những đợt di cư đầu tiên từ Âu Châu vào thế kỷ 18, nước Mỹ bắt đầu
mở cửa rộng rãi đón nhận mọi sắc dân từ khắp thế giới. Họ đến với một
“giấc mơ Mỹ Quốc” (American dream), họ chấp nhận giao ước xã hội nói
trên và đã không ngừng cùng nhau tạo dựng một nền “văn hóa Mỹ Quốc”
vô cùng đa dạng nhưng đặc thù, vô cùng năng động nhưng giản dị và
minh bạch.
ài sản mềm của một quốc gia thường tụ hội từ nhiều nhân tố. Tài sản lớn
nhất của Trung Quốc là 5000 năm lịch sử và văn hóa đặc trưng của Nho
giáo, thể hiện qua lối sống của 1,3 tỷ dân và hơn 100 triệu Hoa kiều. Mặt
trời không bao giờ lặn trên đế chế Anh 100 năm trước nên người Anh thường
rất khôn ngoan trong những lựa chọn về chính trị, kinh tế và xã hội… vì họ
từng trải qua bao thời vàng son cũng như khốn khổ. Hoa Kỳ thì chỉ mới lập
quốc hơn 200 năm nhưng hiện nay, tài sản mềm của nước Mỹ lan tỏa khắp
toàn cầu và tạo hướng cho rất nhiều trào lưu trong sinh hoạt của nhiều dân tộc.

T

Dù đa dạng, phức tạp và có thể gây nhiều tranh cãi, trong góc nhìn của tôi,
năm tài sản mềm lớn nhất của nước Mỹ gồm có:

Niềm tin của người dân
Nếu hỏi một người Mỹ là họ tin vào cái gì, ngoài đức tin vào tôn giáo riêng,
câu trả lời sẽ là một giao ước xã hội (social contract).
Điều kiện đầu tiên của giao ước là tôi bình đẳng và tự do trước mọi cơ hội để
mưu tìm hạnh phúc cho mình và gia đình, từ vật chất đến tinh thần. Tôi có thể
là một đứa bé da màu, lớn lên trong khu ổ chuột nhưng tôi vẫn có thể làm
Tổng thống, là người giàu nhất nước Mỹ hay một văn nghệ sĩ nổi tiếng. Độ cao
hay thấp của hành trình hoàn toàn tùy thuộc vào khả năng và ước muốn của
tôi.
Sau đó, tôi được chính phủ cam kết là không ai có quyền can thiệp hay ngăn
trở bất cứ hành vi nào của tôi miễn không phạm pháp. Căn bản cũng như chi

tiết của hệ thống pháp luật này phải được xây dựng hay hủy bỏ với sự đồng
thuận của đa số cử tri hoặc người đại biểu do dân bầu. Và tôi tin rằng trước
pháp luật, tôi sẽ được xét xử bởi những người dân khác (bồi thẩm đoàn) hoàn
toàn độc lập với mọi quyền lực có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Theo giao ước, để đánh đổi các quyền lợi trên, tôi phải có trách nhiệm tôn
trọng và bảo vệ quyền lợi của những công dân khác, qua bổn phận đóng thuế
hay nhập ngũ. Một phần tiền thuế sẽ được dùng để cứu giúp và tạo một mạng
lưới an toàn (safety net) cho những công dân kém may mắn. Điều tranh cãi
thường xuyên ở đây là chính phủ được quyền lấy bao nhiêu tiền của tôi để làm
chi phí điều hành cho bộ máy và bao nhiêu để giúp người khác? Đây cũng là đề
tài chính cho bao cuộc vận động tranh cử tại mọi tầng lớp xã hội.
Dù thế nào, đa số người dân Mỹ tin vào giao ước xã hội này và những nhân
quyền cùng sự tự do tiềm ẩn bên trong. Niềm tin là nền tảng chung cho mọi
thành phần trong sự vận hành quốc gia và nó tạo sự bền vững cho mọi kế
hoạch, ngắn và dài hạn, của cá nhân hay của chính phủ.

Văn hóa Mỹ Quốc
Căn bản của nền văn hóa dân gian này là sáng tạo trong trí tuệ, hăng say
trong công việc, chơi đùa và mua sắm thỏa thích, tôn trọng riêng tư, không
ngần ngại sử dụng quyền lực của mình, minh bạch trong thông tin, cởi mở thân
thiện với người lạ và ý tưởng mới, không trừng phạt thất bại và tiếp tục cố gắng
trong mọi hoàn cảnh. Trên hết, người Mỹ lạc quan vào sự thành công tối hậu
của mục tiêu đời mình.
Dĩ nhiên, mặt trái của văn hóa Mỹ cho thấy nhiều nhược điểm. Như một đứa
trẻ giàu có, xã hội Mỹ khá ngạo mạn và không quan tâm nhiều đến văn hóa
truyền thống của nhân loại. Câu nói “my way or highway” (lối của tôi hay lối
xa lộ = không theo tôi thì đi đi) thể hiện trong nhiều hành xử của người Mỹ từ
chính trị đến kinh doanh. Nhưng đứa trẻ này lại rất sáng tạo trong thời đại của
tri thức, tạo nên những tài sản quý báu cho kho tàng nhân loại từ y tế đến nông
nghiệp, từ IT đến giáo dục, từ tài chính đến chính trị.
Văn hóa Mỹ đã đóng góp rất nhiều cho bộ mặt ngày nay của ngôi làng toàn
cầu với những thay đổi và cải thiện liên tục.

Nguồn trí tuệ và tài năng
Ngày xưa mọi con đường đều dẫn đến La Mã. Ngày nay mọi tài năng đều
tìm về đấu trường Mỹ. Trung tâm quyền lực chính trị và quân sự tập trung tại
Washington D.C.; tháp cao tài chính nằm ở Wall Street; trung tâm phim ảnh
là Hollywood; thế giới của công nghệ cao chọn Silicon Valley làm điểm tựa; và
đỉnh cao trí tuệ là liên minh giáo dục của các trường đại học Ivy League.
Niềm tin về giao ước xã hội và văn hóa cởi mở là lý do chính cho sự du nhập
của các tài năng trên thế giới. Đất lành thì chim đậu. Sự lựa chọn môi trường
Mỹ để phát huy sáng tạo và xây dựng sự nghiệp là một minh chứng hữu hiệu
gấp ngàn lần những khẩu hiệu rỗng tuếch hay chính sách đãi ngộ trên giấy tờ.
Một lưu ý nhỏ: suốt trăm năm qua, chính phủ Mỹ chưa bao giờ “quảng cáo”
mời gọi mọi người di cư đến Mỹ hay các Mỹ kiều quay về quê hương đóng góp.
Như một nàng thiếu nữ đẹp, thông minh, đảm đang… nước Mỹ không thiếu
những chàng trai trẻ xếp hàng cầu hôn. Ngay tại những quốc gia mà dư luận
thế giới cho là có thể vượt mặt Mỹ trong vài chục năm tới như Trung Quốc,
Nhật, Nga, Ấn Độ… các địa phương tài năng này đã và đang ào ạt mua vé “một
chiều” qua Mỹ. Trong một nền kinh tế kiến thức, tài năng là những viên ngọc
quý cho đội ngũ và Team America chắc còn nắm lợi thế cạnh tranh này trong
dài hạn.

Thương hiệu quốc gia
8 trong 10 thương hiệu hàng đầu thế giới là của Mỹ. Dù Made in Japan và
Germany có thể hấp dẫn khách hàng trong vài ngành nghề và công nghệ,
Made in USA tiếp tục hưởng một premium (giá nâng cấp) khá cao trong suốt
100 năm qua.
Không phải thương hiệu Mỹ không có thử thách và đối thủ nặng ký. Trong
thập niên 80 và 90 thế kỷ XX, kỹ nghệ ô tô Mỹ bị lão hóa và Toyota, Honda
nhảy vào vị thế hàng đầu tại Mỹ về chất lượng và doanh thu. Nhưng GM, Ford
và Chrysler đã phục hồi nhanh chóng và thương hiệu ô tô Mỹ lại chiếm thế
thượng phong trên thị trường.
Trong ngành điện thoại di động, Nokia và RIM (Blackberry) đã nắm thời cơ
và dẫn đầu thị trường trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, các công ty Mỹ lại sáng
tạo và thay đổi cuộc chơi với công nghệ và ứng dụng mới. Ngày nay, hệ điều

hành của Apple và Google Android đã thống lĩnh thị phần.
Sự thay máu nhanh chóng của tư duy, tầm nhìn và trí tuệ Mỹ là một vũ khí
rất năng động để giữ vững giá trị của thương hiệu khi đối diện với cạnh tranh.

Cơ chế chính trị và xã hội
Sau cùng, các tài sản mềm trên lại được quản lý bởi một cơ chế vô cùng bền
vững trong suốt lịch sử non trẻ của Mỹ. Yếu tố chính là sự phân quyền rõ rệt
của ba bộ phận: lập pháp, hành pháp và tư pháp. Hiến pháp Mỹ không cho
phép một bộ phận nào có thể thao túng một bộ phận khác bằng các cuộc bầu cử
độc lập và tự do; cũng như việc chia quyền để các chính phủ tiểu bang và địa
phương không bị sự khống chế của chính phủ liên bang (trung ương).
Cẩn thận hơn, các nhà khai sáng nền dân chủ Mỹ còn đặt tự do ngôn luận
vào đệ tứ quyền để đảm bảo minh bạch và đầy đủ thông tin từ các mạng truyền
thông. Chính phủ Mỹ không được phép dính líu qua hình thức sở hữu, tài trợ
hay kiểm duyệt bất cứ mạng truyền thông nào tại Mỹ. Việc xuất bản sách vở và
báo chí không cần bất cứ một giấy phép gì từ chính phủ. Quyền tự do ngôn luận
này được xác nhận rõ ràng khi tòa án cho phép người dân có quyền đốt cờ Mỹ
hay biểu tình ủng hộ các kẻ thù của Mỹ.
Cơ chế nào cũng đều tồn tại những sai lầm hay xung đột, mâu thuẫn. Tuy
nhiên, nền tảng phân quyền và dân chủ tạo nên sự minh bạch rất cần thiết để
ngăn ngừa sai phạm. Những tranh luận tự do khắp nơi mọi lúc đem đến cho
người dân một cảm nhận là họ đang tham dự vào việc điều hành đất nước và
mọi quyết định quan trọng về hướng đi của chính sách công phải được sự đồng
ý của họ. Cơ chế này là yếu tố quan trọng để tạo niềm tin.
Tóm lại, qua bao cơn bão lớn nhỏ của tình hình thế giới, trong chiến tranh
hay hòa bình, các tài sản mềm quý báu này đã góp phần quan trọng nhất để
giữ vững đế chế Mỹ hiện nay. Sức mạnh quân sự, thủ thuật chính trị, chiến lược
tài chính… không phải là những nhân tố để làm nước Mỹ vĩ đại. Thực ra, nhiều
người đang phản biện đây là những nhược điểm của hệ thống Mỹ. Tôi vẫn
thường nói, nửa đùa nửa thật, là Mỹ đã thắng Liên Xô nhờ những giấc mơ từ
Hollywood, thủ thỉ hàng ngày với người dân Nga và Đông Âu rằng, cái thiên
đường thực sự của chúng ta là sự tự do của trí tuệ và con tim qua các câu
chuyện thần kỳ trên màn bạc hay trên ti vi. Ngày nay là Internet.

Cố Tổng thống Mỹ J. F. Kennedy bày tỏ rõ ràng hơn về giá trị của tài sản
Mỹ: “Chúng ta phải tin là dân Mỹ đủ trí khôn để phán xét các sự kiện bất ổn,
các ý tưởng ngoại lai, các triết thuyết lạ kỳ và các giá trị khác biệt. Bởi vì một
quốc gia không dám để cho người dân có quyền quyết đoán về sự thật và giả dối
trong một môi trường tự do là một quốc gia sợ sệt ngay chính người dân của
mình.”
01 tháng 10 năm 2012

Câu chuyện về Charlie
Nghịch cảnh thường thể hiện nhân tài; trong khi thịnh vượng lại che giấu
nó.
HORACE
ột thú vui của tôi trong thời gian rảnh rỗi giữa các cuộc họp khi đi công
tác là gặp các doanh gia Việt để tìm hiểu thêm về con người họ: yếu tố
thành công hay thất bại, môi trường kinh doanh và những trải nghiệm
thú vị. Kỳ về Mỹ vừa qua, một bạn trẻ giới thiệu tôi với một đại gia Việt kiều khá
thành công và nổi tiếng trong cộng đồng: anh Charlie Tôn Quý.

M

Sáng tạo để vượt khó
Anh Quý là một thuyền nhân đến Mỹ một mình năm 14 tuổi và cư ngụ tại
bang Louisiana từ năm 1986. Vừa đi học vừa đi làm, anh tốt nghiệp kỹ sư hóa
học tại Đại học bang Louisiana và lập gia đình vào giữa thập niên 1990. Vợ anh
kinh doanh tiệm nail ở đây nên anh không đi làm mà mở một tiệm cung cấp
linh kiện và hóa chất cho các tiệm nail khác.
Cuộc sống tạm ổn định cho đến khi anh quan sát khách hàng thăm viếng
chuỗi siêu thị Wal Mart (có hơn 70% là phụ nữ) và nảy ra ý tưởng xin Wal
Mart cho phép anh mở các tiệm nail ngay trong khu thương mại của họ. Phải
mất hơn 2 năm để thuyết phục Wal Mart và cho đến năm nay, các cửa hàng
Regal Nails làm theo phương thức “nhượng quyền” (franchise) đã lên đến con
số hơn 1.100 tiệm. Tại California, người Việt làm chủ đến 80% các tiệm nail và
tỷ lệ cho toàn quốc là 44%.

Con số thực của đại gia thực
Vì là công ty tư nhân nên Regal Nails không thông báo số liệu tài chính.
Nhưng nếu tính mỗi tiệm nail có doanh thu trung bình là 34.000 đô la một
tháng (theo tạp chí Nails), thì đế chế Regal Nails của anh Quý có doanh thu

hàng năm khoảng 450 triệu đô la. Mức lời của công ty dịch vụ thường cao gấp
đôi công ty sản xuất nên nếu Regal Nails niêm yết trên sàn HOSE, đây sẽ là
một cổ phiếu blue chip “hot” nhất vì lý do thứ hai: Regal Nails gần như không
có nợ.
Trước khi gặp anh, tôi đã ấn tượng với thành quả và con số kinh doanh. Sau
khi gặp anh, tôi hưng phấn và lạc quan hơn về thế hệ doanh nhân trẻ của
chúng ta. Ngoài mái tóc bềnh bồng dài như một hippie thời thập niên 60 thế
kỷ XX, vị đại gia 41 tuổi này trông thật bình dị và dễ thương với chiếc áo thun
trắng và chiếc quần jean đã bạc mầu.
Để tiện việc, tôi đến gặp anh vào một buổi trưa hè khá mát ở khu Wal Mart
mới xây tại Foothill Ranch, California. Anh Quý đang khởi công xây dựng một
chuỗi tiệm nail và spa cao cấp lấy tên là Isis. Đây là tiệm đầu tiên và kế hoạch
là sẽ hoàn tất thêm năm tiệm trước cuối năm, kể cả hai tiệm ở Australia. Tôi ái
ngại nhìn anh đầu tắt mặt tối với đám nhân công xây dựng, bò ra dưới sàn giúp
họ từng vít nối để bảo đảm an toàn cho các kệ tủ; rồi quay qua làm việc với
nhóm IT về hệ thống vận hành và khuyến mãi gắn trên mỗi Ipad cho từng
khách hàng; sau đó chỉ dẫn nhóm quay phim về cuốn video huấn luyện nhân
viên. Và trăm công việc khác, qua phone hay qua email.

Góc nhìn sâu hơn
Sau một tiếng, anh chở tôi ra một tiệm phở gần đó để anh em có không gian
riêng tâm sự. Giống tôi, anh thuê một chiếc xe Nissan cỡ nhỏ và tự lái như một
nhân viên trung cấp. Không gì để thể hiện và khoe khoang. Câu chuyện giữa
hai người cũng bộc trực, thành thực và đi ngay vào các vấn đề anh đang trực
diện và nhờ tư vấn. Anh không nói gì đến thành quả đã đạt được mà chỉ về
những mục tiêu phải đạt đến trong một năm, 5 năm và 10 năm. Anh cũng cho
thấy một người đàn ông yêu vợ con và gia đình, không thích nhậu nhẹt hay
lăng nhăng. Tôi nói ở điểm này anh giỏi hơn tôi nhiều vì khoảng tuổi anh, hồi
xưa tôi cũng thích “nổ” và “hư hỏng” lắm. Anh cười hiền, nói không có thì giờ.
Tôi hỏi anh có làm ăn gì ở Việt Nam? Anh chỉ về nước một lần, được vài
ngày, muốn tìm đối tác để gia công cho họ vài linh kiện cho nhà máy của anh
bên Mỹ, nhưng lối làm việc và cách giao tiếp của họ không phù hợp lắm với
nhu cầu về chất lượng và tiếp liệu. Anh cũng nói là anh có gặp vài quan chức và
họ làm anh “sợ”.

Ba công thức của thành công
Tôi hỏi điều anh quan tâm nhất trong kinh doanh là gì? Anh nói “sự thỏa
mãn của khách hàng”. Anh chứng tỏ điều này khi lăn ra đất để đo độ mềm của
chỗ để chân, thử đi thử lại menu của Ipad (gắn trên ghế ngồi khi khách đợi hay
ngồi cho thợ làm), chọn chương trình các video trên màn ảnh siêu phẳng để
khách thưởng thức, loại rượu vang hay sâm - panh mời khách khi họ bước vào
tiệm, độ nóng của chiếc khăn ấp mặt, những loại hóa chất hữu cơ và thân thiện
với môi trường đang được nghiên cứu…
Điều quan tâm thứ hai của anh là “đội ngũ nhân viên”. Bao quanh anh là
nhóm quản lý, toàn người trẻ, tốt nghiệp đại học, chuyên sâu về IT, năng động,
sáng tạo và được huấn luyện ít nhất sáu tháng về nghệ thuật làm thỏa mãn
khách hàng và xử lý các tình thế khó khăn.
Điều quan tâm thứ ba của anh là làm sao tiếp tục xây dựng và “bảo tồn hai
thương hiệu” Regal và Isis để giữ vững vị thế trên một thị trường rất cạnh
tranh. Muốn bám trụ, phải đi trước thiên hạ vài năm bằng sản phẩm “xanh”,
qua tiếp thị mạng xã hội, qua phần mềm quản lý, qua huấn luyện và đào tạo.
Anh cho biết kỹ nghệ nail tại Mỹ đạt 6 tỷ đô la năm trước và khoảng 1,5 tỷ đô la
tại Âu và Úc. Trong 10 năm tới, anh muốn nắm 20% thị phần.

Con đường trước mặt
Tôi nói với anh về những thất bại của mình trong quá khứ. Anh kể lại những
khó khăn chật vật khi đến Mỹ với hai bàn tay trắng. Sự cố gắng tột cùng để ngoi
lên từ vũng bùn là mẫu số chung của hai đứa. Tôi tin là anh còn tiến xa hơn
nữa vì ngọn lửa trong anh vẫn bùng cháy, ham muốn học hỏi cầu tiến vẫn đầy
ắp; và tuổi trẻ, môi trường cùng đạo đức kinh doanh của anh sẽ là vũ khí vô
cùng bén nhọn.
Trong những năm tháng bôn ba, tôi gặp rất nhiều nhân vật cũng như đã
nếm thử đủ loại ẩm thực của thế giới. Từ những món trông thật đẹp mắt nhưng
ăn vào là muốn ọe ra, đến những món coi tầm thường mà vô cùng ngọt ngào.
Charlie Tôn Quý là một bữa cơm quê hương thật giản dị nhưng quá tốt cho một
ngày hè nóng nực.
Một tự hào đúng nghĩa của dân tộc.

02 tháng 09 năm 2012

Bài học từ Gary
“Bài học từ Gary” có thể ứng dụng qua nhiều khía cạnh với các bạn trẻ
đang tìm việc làm hay các doanh nghiệp đang gặp khủng hoảng. Căn bản
của bài học là hai nguyên lý: (a) chú trọng đến giải pháp, (b) nếu biết
sáng tạo, chúng ta sẽ tìm ra giải pháp cho mọi vấn đề.
ôi quen Gary Woodworth khi ông bước vào cửa hàng bán vật dụng thể
thao của người em họ, Tuấn, ở Van Nuys, California. Qua Mỹ năm 1975,
Tuấn đi làm bảo vệ được bốn năm, bị đuổi vì ngủ với cô quét dọn văn
phòng. Anh chạy ngược xuôi, vay mượn bạn bè bà con, cùng với tiền tiết kiệm
cá nhân, hơn 250 ngàn đô la để mở tiệm bán lẻ. Tôi cũng là một nạn nhân bất
đắc dĩ.

T

Hai năm đầu, cửa hàng sống chật vật nhưng cũng có khách và theo ngạn
ngữ của Mỹ, Tuấn “giữ được đầu mình khỏi mặt nước” (keep his head above
water). Anh còn quay về sở cũ, tán một cô lao công Mễ khác và cưới cô này đưa
về phụ giúp trông coi tiệm. Nhưng ảnh hưởng của trận suy thoái 1981- 1983 bắt
đầu lan rộng và tiệm vật dụng thể thao của Tuấn phá sản. Chi phí kinh doanh
và chi tiêu cho gia đình ăn vào vốn, Tuấn mời tôi lên tiệm tư vấn cho anh về
thủ tục phá sản. Tôi có thừa kỹ năng vì đang chuẩn bị “đắp chiếu” cho dự án bất
động sản của mình tại Arizona.

Gary và giải pháp miễn phí
Gary tươi cười khi bước vào chào hỏi chúng tôi, đang ủ rũ như hai con mèo
chết. Khoảng hơn 50 tuổi, áo quần bảnh bao, Gary giống như một thượng nghị
sĩ với mái tóc trắng và phong cách lịch lãm. Nghĩ Gary là một nhân viên bán
hàng cho hãng Nike hay Reebok gì đó, Tuấn bỏ đi uống cà phê, nhờ tôi tiếp
giùm.
Gary nói hôm nay là ngày may mắn của tôi. Ông có giải pháp cho vấn đề của
tôi và tôi không phải tốn một đồng xu nào. Tôi điện thoại cho Tuấn về ngay vì
không một ông chủ doanh nghiệp nào lại có thể bỏ qua một đề nghị hào hứng
đến vậy. Đề nghị của Gary rất đơn giản: “Bổ nhiệm tôi làm quản lý cửa hàng

này. Tôi không lĩnh lương và cứ mỗi tháng, tính sổ và chia cho tôi 25% số tiền
lời của cửa hàng. Tôi cũng được quyền mua lại 30% tổng số cổ phiếu của công
ty với giá vốn (book value) trong hai năm tới. Các ông đang lỗ, chắc chắn
không mất gì trong phi vụ này”.
Tuấn đồng ý và Gary bắt đầu ứng dụng nghệ thuật sáng tạo về tiếp thị với các
hoạt động hàng ngày. Gary đi tiếp xúc các câu lạc bộ thể thao trong vùng, từ
các đội bóng chày nhỏ của trẻ em đến các sân golf, tennis, polo… của người
giàu. Ông còn lập ra chương trình trả hoa hồng cho người “giới thiệu” và các
khách hàng lớn. Ông cũng cất công liên tục đi tìm các nhà tài trợ cho các
chương trình thể thao ông sáng lập. Sau hai tháng, cửa hàng có lời và thu nhập
của Gary gia tăng đều đặn. Một năm sau, ông mua lại 30% công ty và ba năm
sau, ông làm chủ 100%. Tuấn ôm được mớ tiền, đi xuống Mexico mở quán bar,
tìm thêm vài cô vợ Mễ. Mọi người đều vui vẻ.

Sáng tạo vì hoàn cảnh
Sau này, những khi ngồi tâm sự riêng với nhau, Gary mới kể cho tôi thêm
nhiều mẩu chuyện khác của đời ông. Sinh ra trong một gia đình thật nghèo ở
Arkansas vào thời sau Đại Suy Thoái của Mỹ, ông phải bỏ học từ lớp 7 để giúp
cha mẹ nuôi tám đứa em. Ông làm đủ mọi nghề và chưa bao giờ thất nghiệp
một ngày nào, dù không có một học thức hay bằng cấp chính thống nào. Bí
q...